Markant

Een jongen van een jaar of zeven zit in een rolstoel, schuin naast zijn begeleidster die zachtjes een vogelgeluid maakt. Hij beweegt zijn hoofd naar achteren en zijn hand gaat ver de ruimte in.

Een jongen van een jaar of zeven zit in een rolstoel, schuin naast zijn begeleidster die zachtjes een vogelgeluid maakt. Hij beweegt zijn hoofd naar achteren en zijn hand gaat ver de ruimte in. Dan draait hij naar haar toe, grijpt haar hand. Ze raken elkaar enkele keren met voorhoofd en neus. Het plezier straalt er van af, hij moet lachen. Zij spreekt korte woorden uit, hij doet ze na. Weer beweegt hij met zijn hoofd, legt het opnieuw in zijn nek. En weer gaat zijn hand sierlijk de lucht in, lijkt zelf wel een vogel. Dan kijkt hij weer naar haar, die hem steeds nauwlettend en betrokken volgt. Nu omstrengelen hun handen elkaar weer even. Hij klapt in zijn hand, zij neemt het over, hij doet weer na. De ene beweging gaat vloeiend over in de andere.

Zo verloopt één van de vijftien fragmenten van de dvd Slow-E-Motion. In elk fragment laten twee personen hun taal zien, een begeleider en een slechtziende meervoudige gehandicapte persoon, die samen voor de camera in een geënsceneerde situatie zitten. Uit iedere registratie is een fragment van vijftig seconden geselecteerd dat is vertraagd naar een uiteindelijke speelduur van vier minuten.
Het resultaat is van een verassende schoonheid. Wat zo aardig is: binnen de vaste vorm van tweetallen, gezeten op stoelen of bank en steeds tegen een donkere achtergrond, openbaart zich een grote diversiteit. Sommigen doen iets rond een voorwerp (een bal, boek, agenda, nagellakken, knuffel), anderen voeren gesprekjes over het wonen of komende activiteiten en bij weer anderen gebeurt er zo te zien niets anders dan samen zijn. Ook lopen de fragmenten uiteen in lichamelijkheid. Sommige koppels, zoals het hiervoor beschreven, kennen veel fysiek contact, anderen minder. Enkele raken elkaar al die vier minuten niet aan. Wat overigens niet betekent dat er geen intimiteit is, die is er ook dan volop. Want als er iets is dat deze filmbeelden laten zien, is het wel dat intimiteit en lichamelijkheid verschillende zaken zijn. Ook niet aanraken kan veel lichaamstaal en intimiteit met zich meebrengen.
Eigenlijk is er slechts in één opzicht geen diversiteit, namelijk in het type begeleiders. In veertien van de vijftien fragmenten zijn het vrouwen, meestal jong van leeftijd. Dat is jammer, want die ene mannelijke begeleider, met ook een mannelijke gehandicapte persoon, brengt een geheel eigen energie in.

Bewegen, daar gaat het in deze dvd om. De vertraging van de beelden biedt volop gelegenheid de bewegingen nauwgezet te volgen. Als kijker kom je soms ogen tekort. Aan het bewegen doet het hele lichaam mee, maar het meest fascinerend vind ik de bewegingen via de handen. In veel fragmenten hebben de handen een sleutelrol, ze spelen een ontroerend spel van zoeken, tasten, ontdekken, geven en ontvangen.
Een andere constante, erg in lijn met dit alles, is de wijze van bejegening van de gehandicapte persoon door de begeleider. De persoon wordt onverminderd respectvol, attent en liefdevol benaderd, met veel toewijding en aandacht. Je ziet tussen persoon en begeleider veel vertrouwen en overgave, zonder dat zij zich in elkaar verliezen. En er is plezier, er wordt gelachen. In één fragment is duidelijk sprake van een flirt door de gehandicapte persoon, tot veel genoegen van beide, zo lijkt het.
Wat laten deze begeleiders en hun partners veel zien! Er is dan ook veel kennis uit deze dvd te halen, practice based kennis die vaak nog zo onbewust en impliciet in beroepskrachten verborgen zit. De grote verdienste van de filmer en van stichting Bartiméus, die de productie mogelijk maakte, is dat zij deze kennis op een bijzondere en vernieuwende manier hebben ontsloten. Je mag hopen dat de dvd binnen veel opleidingen, zorginstellingen en overlegsituaties wordt gebruikt. De hier vertoonde fragmenten laten stuk voor stuk zien hoe kwaliteit van zorg er in de praktijk uit kan zien en leren veel over bejegening en hoe aan te sluiten bij het wezen van de ander.

Martin Schuurman

Kader
Slow-E-Motion. Een videoproject over beweging, lichaamstaal en schoonheid. Door Jan IJzerman (programmamaker). Productie: JIJfilm, Utrecht, 2011. Speelduur 15 x 4 minuten (menu gestuurd). Te bestellen bij info@bartimeus.nl.