Markant

De mogelijkheden voor prenataal onderzoek zijn in Nederland het afgelopen decennium uitgebreid. Sinds 2007 krijgt elke vrouw die twintig weken zwanger is een echo aangeboden. Als gevolg daarvan breken ouders die horen dat hun kind een ernstige afwijking heeft, steeds vaker de zwangerschap af. Hoe gaat dat keuzeproces, hoe beleven mensen dat? En wie en wat oefenen invloed uit op het hebben van die keuze en de gevolgen daarvan? Maarten Slagboom, journalist en zelf met zijn partner vijf jaar geleden voor deze keuze gesteld, schreef er een boek over.

Bijzonder in het boek is, in het eerste deel, de beschrijving van het persoonlijke proces van de schrijver en zijn partner. In de vijftien dagen die hen voor de keuze zijn gegeven, worden zij volop heen en weer geslingerd: tussen rede en intuïtie, egoïsme en altruïsme, vertrouwen en verantwoordelijkheid, beschermingsdrang en ‘dit wil ik niet’. En gaan de slingerbewegingen dan nog maar gelijk op, maar beide zitten vaak in elkaars tegenpool. Daarbij zorgt de rede lange tijd voor denken in termen van kansen. Je behoort je kind toch een kans te geven? En hoe groot is de kans dat het kind bij de geboorte ‘ondraaglijk en uitzichtloos’ zal lijden? Of net niet? De omgeving is ondertussen stil, ieder houdt zich verre van adviezen. Een emotioneel ankerpunt is de aanwezigheid van de dochter van vijf, met wie het leven in die weken wordt ervaren als leven ‘op het snijvlak van twee universa’. Uiteindelijk beweegt men voorbij de twijfel en vindt de keuze plaats. Het is een heftig proces, vol chaos en verscheurdheid, die door Slagboom beeldend en indringend wordt beschreven.

Deze procesbeschrijving wordt gevolgd door het grotere verhaal van de geschiedenis en plaats van prenataal onderzoek in ons land. Slagboom doet verslag van interviews met artsen, politici, wetenschappers en andere betrokkenen. Het gaat in dit uitgebreide deel, dat driekwart van het boek beslaat, onder meer over prenatale diagnostiek, technologie, ethiek rond levensbeëindiging, overtuigingen van specialisten, politieke compromissen en de moraal in dit land. En over de genadeloos ingewikkelde dilemma’s waarvoor het samenspel tussen deze zaken steeds meer ouders plaatst. Een bijzondere paragraaf is die over de kosten en baten, waarin we stuiten op de paradox dat door betere behandelingen de besparingen door abortus steeds groter worden. Al bij al een veelzijdig deel dat met veel kennis van zaken is geschreven. Het wordt gevolgd door een kort, afsluitend derde deel waarin Slagboom schrijft over de eigen ervaringen ná de keuze (de rouw, periodieke twijfel, het geleidelijke verwerken) en in een nawoord reflecteert op prenataal onderzoek en keuzevrijheid. Het is de enige plaats waarop persoonlijke ervaringen en landelijk beleid expliciet worden verbonden, dat is wel wat mager.

Slagboom toont zich een kundig en betrokken verteller die na (of juist vanwege) al die jaren een scherpe toeschouwer van zichzelf kan zijn. Het boek leest als een persoonlijk reisverslag en boeit van het begin tot het eind. Het verdient mijns inziens een brede doelgroep. Voor hen die bij het keuzeproces rond zwangerschapsonderbreking zijn betrokken (professionals, beleidsmakers, politici) kan het boek waardevol inzicht geven in de worstelingen van ouders en hun eigen rol daarbij. Voor ouders die zelf een dergelijk proces doormaakten, biedt het boek vermoedelijk veel herkenning en wellicht ook heling. En daarnaast is het eenvoudigweg een mooi boek voor iedereen die zijn zekerheden eens wil toetsen. Want als er één ding is dat dit boek laat zien, is het wel dat absolute waarheden niet bestaan. Persoonlijke, indringende ervaringen zorgen voor nuancering en overstijgen van opvattingen. Een mooi moment in het boek vind ik in dit verband daar waar het al dan niet afbreken van de zwangerschap wordt ontdaan van oordelen: ‘Er is geen goed, geen fout, er is alleen ouderliefde.’ Dat is precies waar dit boek over gaat.

Martin Schuurman

Slagboom, Maarten. Echo. Prenataal onderzoek en keuzevrijheid, Uitgeverij Augustus, Amsterdam/Antwerpen, 2011, 256 pag., 19,95 euro, ISBN 9789045704586.