Markant

Communicatie vanuit innerlijke ruimte

Markant editie 1 februari 2012 door Martin Schuurman

Sociale integratie en inclusie raken ook de kerken. Lokale pastores staan voor de opgave om pastoraat en kerkdiensten zo vorm te geven dat ook mensen met verstandelijke beperkingen kunnen meedoen. De praktijk is echter dat veel pastores het problematisch vinden om zich in te zetten voor dit deel van hun werk. Ze voelen onzekerheid, onmacht, angst en schaamte en worden overvraagd in hun persoonlijke, ambtelijke en professionele identiteit. Opleidingsmogelijkheden zijn er niet en onduidelijk is wat pastores precies zouden moeten weten of kunnen.

Beelden van eigen kracht

Markant editie 10 december 2011 door Martin Schuurman

Op woensdag 14 september vond in Den Haag de opening plaats van bakkerij Vlinder, een project van zorginstelling Steinmetz | de Compaan. Op het YouTube kanaal van deze organisatie wordt van de opening verslag gedaan. In ruim vier minuten krijgen we sfeervolle beelden voorgeschoteld van mensen die buiten op het plein al vast kleine sandwiches proeven, een cliënt die in de bakkerij door de presentatrice over zijn werk wordt geïnterviewd, voorbij glijdende schalen en planken met brood en banket en een kort gesprek met de bestuurder van de organisatie. De gevulde koeken, die door smullende personen worden aangeprezen, doen het water in de mond lopen en de verleiding is groot om auto of trein te pakken en direct naar Den Haag af te reizen. Tot slot wordt de officiële, ludieke opening in beeld gebracht.

Bakkerij Vlinder is de tiende en meest recente aflevering van Kijk Nou!, de serie YouTube filmpjes van Steinmetz | de Compaan, gemaakt door en voor cliënten. Eerdere afleveringen gaan over onder andere werksituaties, een kookcursus en de computerclub. Interessante filmpjes zijn ook het verslag van de Prokkelstage van een groepje cliënten in de Tweede Kamer en de inkijk in de centrale cliëntenraad.
Voor en door cliënten, daar is in deze serie beslist sprake van. Cliënten zijn presentatoren en hoofdpersonen in de films. Ook denken zij, in de cliëntencommunicatiegroep, mee over concept, draaiboek en uitvoering. Met andere woorden, van het begin tot het eind zijn zij er actief bij betrokken, alleen de productie zelf is uitbesteed. Het resultaat mag er zijn, de films hebben stuk voor stuk veel kwaliteit. De eenvoud, directheid en afwezigheid van enige kapsones doen weldadig aan. Het zijn krachtige en informatieve producten van cliënten die er voor gáán.

Wie zijn bij deze filmpjes gebaat? Allereerst natuurlijk de cliënten die meedoen. Voor hen kan het meewerken aan de totstandkoming een bron van persoonlijke ontwikkeling zijn. Zo is het aardig om te zien hoe de zelfbewuste presentatrice in Bakkerij Vlinder nog maar enkele maanden geleden, bij de selectie van nieuwe presentatoren (ook een filmpje, aflevering 6), vol onzekerheid was. Daarnaast plukken cliënten de vruchten van deze serie doordat zij in hun keuzevorming op allerlei gebieden over visueel materiaal beschikken. Bijvoorbeeld, wie op zoek is naar een leerwerktraject in bakkerij Vlinder kan naast raadpleging van de schriftelijke informatie over werkzaamheden in bakkerij en bakkerswinkel nu ook dit filmpje bekijken. Dat maakt de informatie compleet en dus de keuze meer bewust en trefzeker.
Je zou kunnen zeggen dat de filmpjes, openbaar en beschikbaar voor iedereen als ze zijn, een bijdrage leveren aan een positieve beeldvorming over mensen met een beperking. Ook dat is waar – en plezierig – maar persoonlijk ga ik graag nog een stapje verder. Deze filmpjes zijn, even los van de vraag door wie ze zijn gemaakt, gewoon goed. In hun vermogen om in enkele minuten een breed en treffend beeld te geven van een verschijnsel of situatie, kunnen zij zich wat mij betreft meten met soortgelijke producten in de niet-gehandicapte wereld. Het lijkt me dan ook dat zij bij het grote publiek niet alleen een positieve beeldvorming over de makers verdienen maar ook waardering over de inhoud.

Alom valt te beluisteren dat mensen met een beperking meer participeren in de samenleving door toegang te krijgen tot het internet en de mogelijkheden om ook daadwerkelijk iets met het internet te kunnen doen (e-inclusie). Het gebruik van nieuwe media kan zelfredzaamheid en meedoen in de maatschappij bevorderen. Dat is ongetwijfeld zo, maar de serie Kijk Nou! geeft ook aanleiding tot het omgekeerde: de sociale media geven ons allemaal gelegenheid om te participeren in de wereld van mensen met een beperking, ons voordeel te doen met hun creatieve producten en van de twee werelden één te maken. Zo bezien zou het goed zijn om de filmpjes van Kijk Nou! breder te verspreiden dan alleen via het YouTube kanaal en ook in de meer formele berichtgeving van de zorgorganisatie (site, voorlichting aan nieuwe cliënten, jaarrapportage, e.d.) een plaats te geven.

Martin Schuurman

Kader
Kijk Nou! Serie films op het YouTube kanaal van Steinmetz | de Compaan.

Ga naar www.youtube.com/user/steinmetzdecompaan om de filmpjes te bekijken.

Leren en genieten van bewegingen

Markant editie 9 november 2011 door Martin Schuurman

Een jongen van een jaar of zeven zit in een rolstoel, schuin naast zijn begeleidster die zachtjes een vogelgeluid maakt. Hij beweegt zijn hoofd naar achteren en zijn hand gaat ver de ruimte in.

Mensen met EMB uit de Schaduw

Markant editie 8 oktober 2011 door Martin Schuurman

Kinderen en volwassenen met ernstige meervoudige beperkingen behoren tot de meest kwetsbare en afhankelijke mensen in onze samenleving. Zij hebben een complexe ondersteuningsnood. Maar we leggen ons niet neer bij deze beperkingen, ook voor hen willen we een zinvol leven en een optimale kwaliteit van bestaan. Dit betekent dat we ons moeten inspannen in het zoeken naar methoden van communicatie en interactie, in het vorm geven van onderwijs en dagbesteding, in de preventie en aanpak van gezondheidsproblemen. En boven alles betekent het dat we in hen en onszelf moeten geloven. En dat doen we.
Dit is wat bij mij kwam bovendrijven bij lezing van het zojuist verschenen boek over de ondersteuning van mensen met ernstige meervoudige beperkingen (EMB). Het is een boek van gedreven auteurs die zich niet neerleggen bij wat voor anderen verleidelijk of zelfs vanzelfsprekend is: mensen met EMB verzorgen en ze verder laten voor wat ze zijn. Nee, zij leggen de lat hoger, zij hebben de muur van onmogelijkheden al lang geleden ingeruild voor de horizon van het ontwikkelingsperspectief. Zij hebben de overtuiging dat mensen met EMB net als iedereen potenties en talenten hebben. Dat de omvang van hun ontwikkeling anders is – met onze gebruikelijke meetlatten geen grote sprongen voorwaarts maar veelal kleine stapjes – doet hier niets aan af.

Niet eerder zijn kennis en deskundigheid rondom de ondersteuning van personen met EMB op zo een brede schaal bijeen gebracht. Twintig wetenschappers en praktijkmensen hebben een bijdrage geleverd. De regie lag in handen van de onderzoeksgroepen orthopedagogiek van de universiteiten van Groningen en Leuven, erkende specialisten op het terrein van mensen met EMB, en niet alleen binnen het Nederlandse taalgebied. Het boek wil een houvast geven aan ouders, familie en (toekomstige) professionele hulpverleners die met het vervullen van de ondersteuningsnoden van deze mensen te maken hebben. Mij lijkt dat een bescheiden aanduiding, ook voor beleidsmakers en onderzoekers op aangrenzende terreinen kan het een verhelderende en bruikbare publicatie zijn.
Het boek bestaat uit twee delen met in totaal zeventien hoofdstukken. Elk hoofdstuk begint met een casusbeschrijving, volgt dan een eigen route en eindigt met een afsluiting en uitgebreide literatuurlijst. Het eerste deel gaat over de visie en uitgangspunten van de ondersteuning. Daarin treffen we hoofdstukken aan over de definitie van EMB, visies op een bestaan in afhankelijkheid, kwaliteit van bestaan, het ontwikkelingsperspectief en participeren in de samenleving. Het tweede deel bestaat uit praktijkhoofdstukken, over bijvoorbeeld communicatie, interactie, motorische activering, passend onderwijs, dagbesteding en gezondheid. Dit deel beoogt een vertaling te geven van het visiegedeelte naar het dagelijkse handelen, maar slaagt daar mijns inziens niet in. De hoofdstukken staan tamelijk op zichzelf, ze pakken het gedachtegoed over kwaliteit van bestaan, participatie en het concept afhankelijkheid onvoldoende op. De betreffende visiehoofdstukken reiken ook wel weinig aan, zij zijn tamelijk abstract. De ‘push’ van de visie en de ‘pull’ van de praktijk grijpen dus onvoldoende in elkaar in. Dit heeft overigens als gevolg dat de praktijkhoofdstukken binnen het eigen onderwerp soms zeer informatief zijn. Zo leren we bij communicatie veel over methoden van beeldvorming, interventies en technische hulpmiddelen. En ook bij motorische activering en bewegingsbeperkingen krijgen we bestaande kennis keurig op een rij. Maar het blijft knagen: hoe verhoudt die kennis zich tot kwaliteit van bestaan en afhankelijkheid? En neemt de participatie in de samenleving er door toe?
Dit tekort aan aansluiting valt op, maar is zeker niet storend. Want overheersend is het besef dat met de publicatie van dit boek in de kennisontwikkeling rond mensen met EMB en hun ondersteuning een mijlpaal is bereikt. Een schat aan bestaande kennis is, op een deskundige en betrokken wijze, systematisch gebundeld en naar buiten gebracht. Daarmee kan verder worden gewerkt. Tegelijkertijd worden door dit boek mensen met EMB, die van oudsher een tamelijk ongeziene groep vormen, uit de schaduw gehaald. Het maakt ze zichtbaar als medemens.

Martin Schuurman

Kader
Bea Maes, Carla Vlaskamp & Anneleen Penne (red.). Ondersteuning van mensen met ernstige meervoudige beperkingen. Handvatten voor een kwaliteitsvol leven, uitgeverij Acco, Leuven/Den Haag, 2011, 312 pag., 30,- euro,  ISBN 9789033482055.

Een mondiale kleurenfoto

Markant editie 7 september 2011 door Martin Schuurman

Internationaal volgen de ontwikkelingen rond mensen met een beperking elkaar snel op. Het VN-verdrag over de rechten van de gehandicapte persoon, dat in 2008 van kracht werd, heeft in veel landen processen van bewustwording, wetgeving en feitelijke participatie in gang gezet. Als volgende stap is, op initiatief van de WHO en de Wereldbank, een onderzoek uitgevoerd waarin wetenschappelijke data over disability issues op mondiaal niveau bijeen zijn gebracht. De resultaten zijn vastgelegd in een rapport dat als doel heeft regeringen en samenlevingen te voeden met hoogwaardige informatie en analyses. Op basis daarvan kan beleid gevoerd worden voor de vergroting van toegankelijkheid, gelijke kansen, participatie en inclusie van mensen met een beperking en de toename van respect voor hun autonomie en waardigheid. Onderzoek en rapportage vormden een omvangrijke operatie waaraan meer dan 370 personen uit alle delen van de wereld meewerkten. Data uit honderden bronnen werden verwerkt en geordend en in toegankelijke teksten omgezet.