Markant

Levensverhalen van mensen met een beperking zijn geen uitzondering meer, we komen ze in Nederland overal tegen, maar vrijwel altijd op schrift. Op deze dvd van Stichting ZieZo worden levensverhalen via films in beeld gebracht. We zien van twee personen met een Turkse achtergrond hoe het is het om met een beperking op te groeien en hoe zij zijn geworden tot wat zij zijn. Het gaat om Hüseyin, een man van 30, directeur van een organisatie voor thuiszorg en aangepaste vakanties, die op tweejarige leeftijd polio kreeg, en Ayse, een vrouw van 27 met een verstandelijke beperking, bij haar ouders wonend en overdag werkend op een dagverblijf. In een mooie balans tussen het huidige bestaan en het verleden worden de levens van deze personen ontvouwd.

De dvd bevat een rijkdom aan beelden en uitspraken. Twee rode draden licht ik er uit. In de eerste plaats maken de films duidelijk dat naast de inrichting van de zorg ook culturele aspecten een rol spelen in hoe wordt omgegaan met mensen met een beperking. Zo leren we dat in de islam mensen met een handicap extra vrijheid wordt gegeven (de Koran vermeldt expliciet dat zij niet op pelgrimage hoeven te gaan en voor hun ouders hoeven te zorgen). De ouders van Ayse nemen hun dochter overal mee naar toe en als er iemand op bezoek komt, zit zij op de belangrijkste plaats, naast de bezoeker. Zo hoort dat met een bijzonder kind. Naast verdriet kennen deze mensen trots en zorgzaamheid: 'Wij zorgen voor haar. Als je zorgt voor de zieken krijg je de kracht die je nodig hebt, als je de zieke opzij zet, zul je nooit die kracht vinden.'
In de tweede plaats laten de films veel kracht zien bij de personen met een beperking zelf. Ayse, die een ontwikkelingsleeftijd van zes jaar heeft, windt er geen doekjes om: 'Ik ben gehandicapt, maar ik ben een persoon!' Schrijven of lezen kan ze niet, maar ze maakt wel gedichten. Wanneer hun dochter een gedichtenwedstrijd wint, vergelijkt haar vader haar met een universitaire student die zijn diploma krijgt: 'Er is een verschil in categorie maar niet in waarde'. Later merkt hij op dat de belangrijkste reden dat zijn dochter het leven omarmt (inderdaad, dat zien we haar volop doen) niet de fysiotherapie en medicijnen zijn, maar het feit dat zij zich een plaats in de samenleving heeft veroverd en gewaardeerd wordt. Hüseyin ontleend zijn visie en kracht vooral uit zijn ervaringen als topsporter basketbal. Hij ziet geen verschil tussen valide topsport en gehandicaptentopsport; voor beide geldt dat je ervoor gaat. Als je je beperking niet accepteert, hoe zwaar dat ook is, kun je niets bereiken. Sterker nog, 'Als je een beperking hebt, heb je veel gaven in je lichaam, en die moet je ontwikkelen.'
Regisseur Wieberdink heeft een betrokken, openhartig, professioneel en kleurrijk product gemaakt. De films spreken voor zich, er gaat een rustige vanzelfsprekendheid van uit, ze monden niet uit in een politieke boodschap. Het is ook zeker niet zo dat Wieberdink louter 'verborgen leed zichtbaar maakt', zoals Sadik Harchoui, bestuurder van FORUM, op het doosje van de dvd vermeldt. Integendeel, zij laat veel kracht, fierheid en integriteit zien. Het zijn films waarin het 'zijn' voorop staat.
Vaak horen we over het vermoeden dat zich in de allochtone gemeenschap veel mensen met een beperking bevinden waar we niet van weten, die voor de hulpverlening nog onbereikbaar zijn. Deze dvd kan helpen om ons toegang tot die gemeenschap te verschaffen. Maar zijn betekenis gaat verder. Hij kan evenzeer een rol spelen in de veranderingsprocessen die moeten leiden tot de emancipatie en integratie van mensen met een beperking in het algemeen. De dvd is goed bruikbaar, zowel in de dagelijkse begeleiding van cliënten door professionals en mantelzorgers als in de vormgeving en uitwerking van bijvoorbeeld het Wmo-beleid door gemeenten.

Martin Schuurman

Hüseyin/Alles wat ik wil en Ayse/Zoals ze is, dvd, in twee delen, ondertiteling in Nederlands, Turks, Engels of Marokkaans-Arabisch, regie Ange Wieberdink, Stichting ZieZo, Amsterdam, 2009, duur van de films twee maal 28 minuten, 15,50 euro inclusief verzendkosten, te bestellen via www.zie-zo.nl.